कोआनसहितको ध्यान

ध्यान ज्ञानीको रोटी हो।

गम्भीर हुन जान्नुपर्छ, परिवर्तन हुन जान्नुपर्छ, यदि साँच्चै वास्तवमै हामी गुह्य काममा असफल हुन चाहँदैनौं भने। जब हामी आफैँ इमानदारीपूर्वक त्यस्तो परिवर्तन चाहन्छौं, तब ध्यान आधारभूत हुन्छ।

जसलाई ध्यान गर्न आउँदैन, सतही व्यक्ति, अज्ञानी व्यक्ति, उसले कहिल्यै अहम्लाई विघटन गर्न सक्नेछैन; ऊ सधैं जीवनको उर्लिँदो समुद्रबीच एउटा असहाय मुढो भइरहनेछ।

जब कोही प्रज्ञा चाहन्छ, उसँग ध्यान गर्न सिक्नुबाहेक अर्को उपाय रहँदैन, ध्यान गर्नु भनेको छैटौँ र सातौँ आयाममा प्रवेश गर्नु हो, र यो एउटै तरिकाले मात्र गर्न सकिन्छ: अहम्को मुख बाँधेर र सारतत्त्वलाई मुक्त गरेर। त्यो अभ्यास, गर्न सिकिसकेपछि, अत्यन्त सरल बन्छ।

हामीले गम्भीर बन्नु र सस्तो छद्म-गुह्यवाद तथा छद्म-गुप्तविद्यामा यताउता प्रशस्त पाइने त्यत्तिका मूर्खताहरूलाई एकातिर पन्छाउनु आवश्यक छ।

हामी कुनै पनि हालतमा महत्त्वहीन, सतही र व्यर्थ ध्यान चाहँदैनौं।

हामीलाई अतीन्द्रिय र वास्तविक ध्यानमा रुचि छ। एउटा कुरा के हो र अर्को के हो भनेर छुट्याउन र सम्हाल्न जान्नुपर्छ। अतीन्द्रिय ध्यान फरक हुन्छ, यसले सत्तामा परिवर्तनहरू खोज्छ।

कोआन के हो?

कोआन उत्तर नभएको एउटा वाक्य हो, सामान्यतया विरोधाभासपूर्ण। मनले सधैं त्यसको उत्तर दिने प्रयास गर्नेछ, तर सक्दैन किनभने त्यो जान्दैन। त्यसपछि सोच्ने प्रक्रिया संतृप्त हुन्छ र निःशेष हुन्छ, र चेतनालाई बाटो दिन्छ। यसरी अहम्को मुख बाँधिन्छ र केही क्षणका लागि सारतत्त्व मुक्त हुन्छ।

केही कोआनहरू: (सधैं एउटा मात्र प्रयोग गर्नुपर्छ)।

• यदि यी दुई हात ठोक्किँदा यसरी बज्छन् (ताली बजेको आवाज), एउटा कसरी बज्छ? र हामी एउटा कसरी बज्छ भन्नेमा एकाग्र हुन्छौं। र सारतत्त्व नउम्कुन्जेल हामी उत्तरको प्रतीक्षा गर्छौं।
• हामी आफैँलाई सोध्छौं: “सत्य कहाँ छ?”। र उत्तरको प्रतीक्षामा रहन्छौं।
• हामी आफैँलाई सोध्छौं: “शून्य कहाँ छ?”। त्यो उत्तर नभएको अर्को वाक्य हो। जब हामी प्वाल देख्छौं, हामी त्यहीँ जान्छौं, किनभने हामी एउटा प्वाल खोजिरहेका छौं। त्यसैले प्वाल नदेखुन्जेल हामी आफैँलाई यति मात्र सोध्छौं: “शून्य कहाँ छ?”।
• “यदि सबै कुरा एकत्वमा परिणत हुन्छन् भने, एकत्व केमा परिणत हुन्छ?”। त्यो नघटुन्जेल हामी त्यहीँ स्थिर भएर प्रतीक्षामा रहन्छौं।

उम्काइ नहुन्जेल कोआन आवश्यक हुन्छ। सबैमध्ये पहिलो अत्यन्त प्रभावकारी छ। तपाईंहरू यसो गर्नुहुन्छ, एउटा कसरी बज्छ भनेर कल्पना गर्नुहुन्छ, र मुक्त नहुन्जेल त्यहीँ रहनुहुन्छ।

कोआनसहितको ध्यानका लागि अभ्यास

1. १. सबैभन्दा पहिले सधैं एउटा शान्त ठाउँ खोज्नुपर्छ, तपाईं यो दिनमा कार्यालयमा वा आफूलाई बन्द गर्न सकिने र कसैले तपाईंलाई बाधा नदिने ठाउँमा गर्न, वा ध्यानको एउटा कोठा राख्न सक्नुहुन्छ। त्यस किसिमको ठाउँ हुनुको महत्त्व पछि थाहा हुनेछ। यो शक्ति र प्रज्ञा खोज्ने ठाउँ हो, त्यसैले, यो अत्यन्त विशेष ठाउँ हो।
2. १- बेलिलिनको आह्वान र जादुई घेरा।
3. २- पिता र मातासँग सहायताको प्रार्थना। हाम्रा आफ्नै शब्दहरूमा र राम्रो कल्पनाका साथ।
4. ३- शिथिलीकरण। सकेसम्म सरल, हाम्रो शरीर अत्यन्त सहज होस्, कुनै कुराले यसलाई कष्ट नदेओस् भनेर हेर्दै, यसलाई पूरै केलाउँदै जानु उचित हुन्छ। जब हामी यसलाई राम्ररी शिथिल भएको महसुस गर्छौं, तब अर्को कदम चाल्छौं।
5. ४- विकासात्मक विचार: उदाहरणका लागि: म एउटा जग्गा तयार गर्छु, त्यसको झार गोड्छु, माटोलाई कीटाणुमुक्त पार्छु, त्यसमा मल हाल्छु, एउटा बीउ-ब्याड तयार गर्छु, बीउहरू नउम्रुन्जेल राख्छु, कुलेसाहरू बनाउँछु, तिनलाई सार्छु, तिनमा पानी हाल्छु, ती कसरी जन्मन्छन् र हुर्कन्छन् भनेर कल्पना गर्छु, केही समयपछि तिनमा कोपिलाहरू लाग्छन्, फूल फुल्न थाल्छन्, गुलाफको बोट अत्यन्त सुन्दर बन्छ, म त्यसको सुगन्ध महसुस गर्छु, त्यसले फूलैफूल दिन्छ।
6. ५- अधोगामी विचार: म कल्पना गर्छु कि गुलाफको बोट कसरी ओइलाउँदै जान्छ, सुक्दै जान्छ, अब गुलाफ दिँदैन, पूरै सुक्छ, हावाले त्यसलाई ढाल्छ, हावाले झरेका हाँगाहरू उडाएर लैजान्छ, सबै सकियो।
7. ६- विचारको संश्लेषण वा मनको स्थिरता।
8. ७- कोआन राख्नु।

प्राप्त नगरुन्जेल धैर्यपूर्वक अभ्यास गर्नु, अभ्यासले गुरु बनाउँछ।